تبلیغات
علوم مدرسه ی راهنمایی امام علی (ع) کرمان - دستگاه عصبی و سلول های عصبی

دستگاه عصبی        

دستگاه عصبی یا سیستم عصبی یا سامانهٔ عصبی

 

 (Nervous System) در بدن جانوران به هماهنگی فعالیت‌های ماهیچه‌ها پرداخته،

 

اندام گوناگون را تحت نظارت درآورده، و ایجاد و توقّف ورودی‌های مربوط به حواس

 

مختلف را باعث می‌شود. وظیفه کنترل اعمال بدن بر عهدهٔ دو سامانهٔ عصبی و

 

غده‌ای درونی می‌باشد، که از این میان، سامانهٔ عصبی، از یاخته‌های عصبی و

 

یاخته‌های کمکی تشکیل شده‌است.

 

به این ترتیب دستگاه عصبی، با ساختار و کار ویژه‌ای که دارد، در جهت ایجاد

 

هماهنگی بین اعمال سلول‌ها و اندام‌های مختلف بدن تمایز و تکامل یافته‌است.

 

خواص ویژهٔ آن عبارت اند از تأثیرپذیری نسبت به محرک‌های خارجی، ایجاد یک

 

جریان عصبی که نمایانگر تأثیر محرک است، هدایت جریان عصبی از یک نقطهٔ

 

دستگاه به نقطهٔ دیگر و سرانجام انتقال آن از یک واحد عصبی به یک واحد دیگر.[

تقسیم‌بندی دستگاه عصبی

 

 

تقسیم‌بندی دستگاه عصبی معمولاً بر دو مبنای کالبدشناختی (آناتومیک) و

 

کارکردی صورت می‌گیرد.

 

دیدگاه کالبدشناختی

 

دستگاه عصبی را از دیدگاه کالبدشناختی به دو بخش تقسیم می‌نمایند، که

 

 

عبارت‌اند از

·

 

د    دستگاه عصبی مرکزی از مغز و نخاع تشکیل گردیده‌است.

·        

 

            دستگاه عصبی محیطی: از۱۲ جفت رشته‌های عصبی مغزی و ۳۱ جفت

 

 

ر  شته‌های عصبی نخاع تشکیل گردیده‌است که مغز و نخاع را به سایر

 

   قسمت‌های

 

 

ب  بدن ارتباط می‌دهند. دستگاه عصبی محیطی شامل دو بخش اصلی حسی و

 

 

    حرکتی است. بخش حسی اطلاعات اندام‌های حس را به دستگاه عصبی

 

     مرکزی

 

 

   هدایت می‌کند (حس پیکری و حس احشایی) ، و بخش حرکتی ارسال پیام

 

 

ع عصبی را به اندام‌های حرکتی بر عهده دارد و خود شامل دو دستگاه مستقل

 

 

   می‌شود: دستگاه عصبی پیکری و دستگاه عصبی خودمختار.

 

 

دیدگاه کارکردی

 

 

از دیدگاه کارکردی سامانهٔ عصبی را به دو بخش تقسیم می‌نمایند:

·        

 

       دستگاه عصبی محیطی بخش ارادی سامانهٔ عصبی بوده و به ماهیچه‌های

 

  

ا  ا سکلتی و همچنین ماهیچه زبان عصب‌دهی می‌نماید. برخی از فعالیت‌ها در

 

   

 

د  دستگاه همچون انعکاس‌های نخاعی، غیر ارادی اند

·        

 

        سامانه عصبی خودگردان و یا خودمختار همانطور که از نام آن مشخص است،

 

  

   سامانهٔ عصبی کاملاً غیر ارادی بوده که بر اعمال اندام درونی بدن، غده‌ها و...

 

 

   نظارت دارد و شامل دو گروه رشته‌های عصبی سمپاتیک و رشته‌های عصبی

 

 

پ پاراسمپاتیک می‌باشد که حالت پایدار بدن را حفظ می‌کنند. عمل این دو بخش

به 

 

 

   به  طور معمل برخلاف یک‌دیگر است.

 

      

 

  سلول های عصبی

 

پریکاریون

اندازه پریکاریونها متفاوت است (بین 4 الی 135 میکرون) اشکال آن کروی ،

ستاره‌ای ، هرمی و گاه گلابی است. احتمالا در قشر مخ تنها 14 میلیارد نورون

وجود دارد. نورونها معمولا دارای هسته‌های درشت‌اند که درون آنها یک یا چند هستک

وجود دارند. نورونها علاوه بر اندامکهای متداول سیتوپلاسمی مانند دستگاه گلژی ،

میتوکندری دارای ویژگیهایی نیز می‌باشند مانند وجود ذرات نیسل در پریکاریون و

دندریتهاست که اجسامی بازوفیلیک محسوب می‌شوند.

مقدار این ذرات در سلولهای حرکتی بیش از سلولهای حسی است. ویژگی دیگر

وجود تارهای نوروفیبریل در سیتوپلاسم دندریتها و اکسونهاست. اعتقاد بر این

است که نورفیبریلها به انتقال مواد مثل یونها و متابولیتها کمک می‌کنند. نورونها گاه

محتوی رنگدانه‌هایی می‌باشند مانند ملانین در هسته سیاه واقع در مغز میانی و

یا رنگدانه‌های محتوی آهن در هسته گلوبوس پالیدوس و همچنین در هسته قرمز.

 جایگاه پریکاریون

 

نورونها و یا فقط پریکاریون آنها اغلب به صورت متراکم داخل گرههای عصبی یا  

 

گنگلیونها قرار دارند. این گرهها هم در سیستم عصبی محیطی به نام گانگلیونهای

 

حسی نخاعی- مغزی و با گنگلیونهای حرکتی احشایی و هم درون سیستم

 

عصبی مرکزی به نام هسته وجود دارند.

گانگلیونها  

اندازه گانگلیونها و هم چنین تعداد نورونهای هر گانگلیون بسیار متفاوت است (از

 

چند نورون تا 50 هزار).هر گانگلیون درون کپسولی متشکل از بافت همبند محصور

 

می‌باشد. از کپسول مزبور انشعاباتی به داخل گنگلیونها پیش می‌روند و آن را به

 

بخشهایی تقسیم می‌کنند. گانگلیونهای نخاعی را می‌توان به صورت برجستگیهای

 

کروی یا دوکی شکل بر سر راه ریشه خلفی اعصاب نخاعی مشاهده نمود.

 

گانگلیونهای خودکار به دو صورت دو تنه سمپاتیکی در اطراف ستون فقرات قرار دارند.

تارهای عصبی اکسونها 

تارهای عصبی در مهره‌داران به دو نوع قطور (25 - 1 میکرون) و نازک (کمتر از 1

میکرون) تقسیم می‌شوند. تارهای قطور به یک یا چند غلاف مجهزاند. معمولا

سلولهای شووان تمام اکسونهای محیطی را می‌پوشانند این سلولها اغلب با یک

نظم خاصی همانند شیرینی رولت در اطراف اکسونها پیچیده شده‌اند. علاوه بر

غلاف شووان ممکن است اکسونها دارای پوششی از لایه میلین باشند. وجود یا

عدم وجود لایه میلین را می‌توان معیاری برای تقسیم بندی تارهای عصبی در نظر

گرفت. میلین عمدتا از چربی تشکیل یافته است منکسر کننده نور می‌باشد و

سفید رنگ است.