نور صورتی از انرژی تابشی است كه با سرعت 300000 كیلومتر بر ثانیه درفضا سیر می كند.

فرایند نور:

1- موجب دیدن اجسام می شود.

2- موجب عمل غذاسازی گیاهان می شود.

3- باعث كاركردن كلیه وسایل نوری می شود.

 

4- موجب تغییر رنگ لباس و پارچه می شود.

برای آنكه جسمی دیده شود، باید از آن جسم نور به چشم برسد، بنابر این جسم یا باید از

 

خودش نور تابش كند و یا نورهایی را كه برآن تابیده شده است، به طرف چشم بیننده بازتاب

 

دهد. به همین دلیل اجسام به دو دسته تقسیم می شوند.

1- اجسام منیر یا چشمه ی نور: اجسامی كه از خود نور تولید می كنند. مانند خورشید،

 

لامپ روشن، شمع روشن، چوب در حال سوختن

2- اجسام غیر منیر: این اجسام از خود نوری تابش نمی كنند، بلكه نوری را كه از چشمه

 

های نور به آن ها تابیده است به طرف چشم، باز می گردانند، در نتیجه ما می توانیم آن ها

 

را ببینیم.

انواع چشمه ی نور:

1- چشمه ی گسترده نور: یك شی نورانی نظیر خورشید، چراغ روشن، شعله ی شمع را

 

چشمه ی نور گسترده می نامیم.

 

2- چشمه نور نقطه ای: اگر صفحه ای از مقوا را كه روی آن روزنه ی كوچكی ایجاد شده

 

است، درمقابل چراغ روشنی قراردهیم، نور چراغ پس از گذشتن از روزنه منتشر می شود و

 

روزنه مانند یك چشمه نور كوچك عمل می كند كه به آن چشمه ی نقطه ای نور می گویند.


تقسیم بندی اجسام غیر منیر از نظر عبور نور از آنها:

1- اجسام شفاف : اجسامی كه نور از آن ها عبور می كند مانند شیشه ? هوا ? آب


2- اجسام نیمه شفاف : اجسامی كه نور از آن ها عبور می كند ولی از پشت آن ها اجسام

 

دیگر به طور واضح دیده نمی شوند. مانند شیشه های مات ? كاغذ كالك

3- اجسام كدر اجسامی كه نور از آن ها عبور نمی كند.مانند آجر-مقوا-چوب و ....

نور به خط راست منتشر می شود.

چند دلیل مهم برای اثبات این موضوع:

1- عبور نور از لابه لای شاخ و برگ درختان


2- تشكیل سایه

 

3- خورشید گرفتگی

4- ماه گرفتگی

سایه چگونه تشكیل می شود؟ اگر جسم كدری در مقابل منبع نوری قرار گیرد در پشت

 

جسم محوطه ی تاریكی بوجود می آید كه به آن سایه می گویند.

 

راههای تشكیل سایه :

 

1- تشكیل سایه به وسیله چشمه ی نقطه ای نور: در این حالت فقط سایه كامل ایجاد می

 

شود و مرز مشخصی بین تاریكی و روشنایی وجود دارد.

نكته: قطر سایه به فاصله ی چشمه ی نور تا جسم كدر و پرده بستگی دارد.

نكته: هر گاه چشمه ی نور به جسم كدر نزدیك شود قطر سایه بزرگتر می شود و هرگاه

 

چشمه ی نور را از جسم كدر دور كنیم قطر سایه كوچك تر می شود.


هر گاه سایه به وسیله ی چشمه ی نقطه ای تشكیل شود بین قطر سایه و قطر جسم كدر

 

رابطه ی زیر وجود دارد.  مثال : جسمی به طول 10CM در فاصله ی 5CM از یك منبع نقطه ای

 

نور قراردارد. اگر فاصله ی پرده تا منبع

 

نور 60CM باشد، در این صورت طول سایه چقدر است؟

AB=10CM
OH=5CM

OH'=60CM

?=A'B'

 
2- تشكیل سایه به وسیله چشمه ی گسترده نور: در این حالت علاوه بر سایه كامل، نیم

 

سایه نیز دیده می شود.

 

     - خورشید گرفتگی (كسوف): هر گاه در چرخش ماه به دور زمین و هر دو به دور خورشید،

 

مركز آن سه (ماه،زمین،خورشید) روی یك خط راست واقع شود به طوری كه ماه در وسط

 

باشد، ماه جلوی نور خورشید را می گیرد و سایه آن روی زمین می افتد در نتیجه كسانی كه

 

در سایه ی ماه قرار دارند خورشید را تاریك می بینند. در این صورت می گوییم، خورشید

 

گرفتگی رخ داده است.   - ماه گرفتگی: اگر زمین بین ماه و خورشید قرار گیرد، زمین جلوی

 

نور خورشید را می گیرد و سایه آن روی ماه می افتد و آن را تاریك می كند. در این صورت می

 

گوییم ماه گرفتگی رخ داده است.


   بازتاب نور :  برگشت نور از سطح یك جسم را بازتاب می گویند.

 

انواع بازتاب نور:

1- بازتاب منظم: این بازتابش در سطوح بسیار صاف صورت می گیرد. در این صورت پرتوهای

 

نور به طور موازی به سطح تابیده و به طور موازی در یك جهت بازتاب می شوند. در این نوع

 

بازتاب همواره تصویری واضح و روشن ایجاد می شود. مانند آینه

 

 

2- بازتاب نامنظم: هرگاه یك دسته پرتو موازی نور به سطح ناهمواری برخورد كند به صورت

پرتوهای غیر موازی و در جهات متفاوت بازتاب می شوند. دراین نوع بازتابش تصویر اشیاء مبهم

و نامشخص است.

اصل انعكاس: در بازتاب نور از سطح یك جسم، همواره زاویه تابش و بازتاب برابرند.


نكته 1: پرتو تابش: پرتو نوری كه به سطح می تابد.(I)

نكته2: پرتو بازتابش: پرتو بازگشته از سطح را می گویند.(R)

نكته3: زاویه تابش: زاویه بین پرتو تابش و خط عمود را می گویند.(i)

نكته4: زاویه بازتابش: زاویه بین پرتو بازتاب و خط عمود را گویند.(r)

نكته5: زاویه آلفا α : زاویه بین پرتو تابش و سطح آینه را گویند.

نكته6: زاویه بتا α : زوایه بین پرتو بازتاب و سطح آینه را گویند.

نكته7: زاویه تابش متمم زاویه α است. یعنی

نكته8: زاویه باز تابش متمم زاویه  β  است. یعنی

 

انواع دسته اشعه (پرتو) نورانی:

1- دسته پرتو موازی: این پرتوها همانطور كه از اسمشان پیدا است با هم موازی هستند.


2- دسته پرتو همگرا: پرتوهایی هستند كه در آن شعاع های نور در جهت انتشار به هم نزدیك

 

می شوند و در یك نقطه به هم می رسند.


3- دسته پرتو واگرا: پرتوهایی كه در آن شعاع های نور در جهت انتشار از هم دور می شوند.


پرتوهای حقیقی:

 

پرتوهای تابش و بازتابش كه به چشم می رسند را پرتوهای حقیقی می گویند.

 

پرتوهای مجازی:

 

امتداد پرتوهای واگرایی كه از سطح آینه بازتاب می شوند(در پشت آینه) پرتوهای مجازی

 

گفته می شود.

 

تصویر حقیقی:

 

 زمانی تشكیل می شود كه پرتوهای تابش شده از یك نقطه شی پس از برخورد به آینه یا

 

عدسی در نقطه ای دیگر به هم برسند. تصویر حقیقی بر روی پرده تشكیل می شود.


تصویر مجازی:

 

 تصویری كه پرتوهای مجازی در پشت آینه به وجود می آورند را می گویند.تصویر مجازی بر

 

روی پرده تشكیل نمی شود.


آینه:

 

قطعات شیشه ای كه پشت آنها نقره اندود یا جیوه اندود شده است و می توانند نور را بازتاب

 

دهند بازتاب از سطح آینه منظم است.


ویژگی های تصویر در آینه تخت

1- تصویر مجازی

2- تصویر مستقیم

3- تصویر برگردان(وارون جانبی)

4- طول تصویر با طول جسم برابر است.

5- فاصله تصویر تا آینه با فاصله ی جسم تا آینه برابر است.

 

كاربرد آینه ی تخت:

1- استفاده از تصویر مستقیم آن در خانه و وسایل نقلیه

2- استفاده از آینه برای ارسال علایم مخابراتی به فاصله دور

3- استفاده از آینه ی تخت برای اندازه گیری سرعت نور و وسایل نور بازتابی (تلسكوپ

 

بازتابی)

4- پریسكوپ: این دستگاه از لوله ای تشكیل شده كه در دو طرف آن دو آینه ی تخت موازی

 

نصب شده كه هر یك از این آینه ها با محور آینه زوایه 45 درجه می سازد. هر تصویری كه در

 

یكی از این آینه ها دیده می شود در دیگری نیز مشاهده می شود.

نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 19 آبان 1389    | توسط: مهدی قاضی زاده    |    |
نظرات()